กระบวนการซื้อขายหลักทรัพย์ซึ่งเกี่ยวข้องกับการส่งคำสั่งซื้อ - ขาย สามารถจำลองให้เห็นภาพและเข้าใจได้ง่ายขึ้นดังแผนภาพด้านล่างนี้
ในการส่งคำสั่งซื้อขาย “ หลักทรัพย์ ” หรือ “ หุ้น ” นั้น สามารถทำได้ 3 วิธี คือ 1) สั่งซื้อขายด้วยตนเองที่ ห้องค้าหลักทรัพย์ 2) สั่งทางโทรศัพท์ให้เจ้าหน้าที่การตลาดผู้ดูแลบัญชีเป็นผู้ดำเนินการ และ 3) สั่งผ่าน อินเทอร์เน็ต ( ในกรณีเปิดบัญชีซื้อขายหลักทรัพย์ผ่านระบบอินเทอร์เน็ต )
เมื่อโบรกเกอร์ได้รับคำสั่งซื้อขาย จะส่งคำสั่งต่อไปยังระบบซื้อขายหลักทรัพย์ของตลาดหลักทรัพย์ซึ่งเป็นระบบคอมพิวเตอร์ออนไลน์ ราคาเสนอซื้อขายจากโบรกเกอร์ทั่วประเทศสำหรับหลักทรัพย์แต่ละตัวจะถูก
จัดเรียงโดยอัตโนมัติตามลำดับราคา ( สูงสุดไปยังต่ำสุดสำหรับราคาเสนอซื้อและต่ำสุด ไปยังสูงสุดสำหรับราคาเสนอขาย ) พร้อมเวลาที่ได้รับคำสั่ง หากมีผู้ตั้งราคาเสนอซื้อหรือเสนอขายในระดับราคาเดียวกัน มากกว่า 1 ราย จะเรียงลำดับตามเวลาเป็นหลัก
จากนั้นระบบจะจับคู่คำสั่งเสนอซื้อกับคำสั่งเสนอขายที่ราคาเดียวกัน โดยคำสั่งที่ส่งเข้ามาก่อนจะได้รับสิทธิ ในการจับคู่ก่อน ทั้งนี้ระบบกำหนดให้ราคาที่มีการตกลงซื้อขายต้องเป็นราคาที่ดีที่สุดสำหรับผู้ซื้อและผู้ขาย นั่นคือ เป็นราคาสูงสุดที่ผู้ขายจะขายได้ และเป็นราคาต่ำสุดที่ผู้ซื้อจะซื้อได้
เมื่อมีการจับคู่ การซื้อขายเปลี่ยนมือก็จะเกิดขึ้น และเมื่อโบรกเกอร์ได้รับการยืนยันการซื้อขายจากตลาด หลักทรัพย์ จะต้องแจ้งยืนยันผลการซื้อขายให้ลูกค้าทราบภายในวันทำการเดียวกันหรืออย่างช้าก่อนเปิด วันทำการถัดไป ทั้งนี้คำสั่งซื้อขายจะมีผลวันต่อวันและสามารถเปลี่ยนแปลงเสนอคำสั่งใหม่หรือยกเลิก คำสั่งเก่าได้โดยแจ้งให้โบรกเกอร์ทราบ
เมื่อผู้เสนอซื้อและผู้เสนอขายได้รับการยืนยันผลการซื้อขายแล้ว จะต้องจ่ายเงินค่าซื้อหรือรับเงินค่าขาย หลักทรัพย์ ณ วันทำการที่ 3 นับจากวันที่เกิดรายการซื้อขายขึ้น (T+3) โดยเมื่อสิ้นสุดการดำเนินการ ผู้ลงทุนต้องจ่ายค่าธรรมเนียมให้กับโบรกเกอร์ที่ใช้บริการตามอัตราที่กำหนดหรือตกลงกันไว้
เมื่อรู้ภาพรวมกระบวนการซื้อขายหลักทรัพย์ทั้งหมด ก็เท่ากับว่าสอบผ่านขั้นแรก แต่ถ้าจะให้มั่นใจได้ว่าเข้าใจอย่างถ่องแท้ … คงต้องผ่านบททดสอบในสนามจริงกันเสียก่อน
ข้อมูลจาก : - หนังสือ “ ก้าวแรกสู่การลงทุนในตลาดหลักทรัพย์ ” โดยตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย